Động đất, sóng thần, nổ nhà máy điện hạt nhân - thảm họa 3 trong 1

    Trận động đất vừa xảy ra tại Nhật Bản cho thấy, ngoài những thiệt hại gây ra do chính trận động đất, những hậu quả của nó như sóng thần, vỡ đập nước và hủy hoại nhà máy điện hạt nhân cũng gây ra các tác động nguy hiểm không kém. Dù Nhật Bản là nước mà người dân được giáo dục rất tốt và có ý thức rất cao trong việc bảo vệ mình và cộng đồng trước thiên tai, nhưng động đất là một hiện tượng khó đoán, nên thương vong là điều không thể tránh khỏi. Theo một báo cáo mới nhất của các nhà địa chất Mỹ thì thay đổi khí hậu sẽ gây ra nhiều trận động đất, sóng thần và núi lửa hơn nữa, mà việc cảnh báo trước là rất khó khăn.

 


Quá trình xảy ra vụ nổ tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima

Nguy cơ phóng xạ từ nhà máy điện hạt nhân
    Các nhà máy điện hạt nhân luôn nằm xa bờ biển và có hệ thống ngưng hoạt động tự động, khi có những dấu hiệu báo nguy. Chấn động do động đất đã làm cho 11 lò phản ứng hạt nhân (Nhật có 55 lò phản ứng hạt nhân) trong khu vực bị ảnh hưởng tự động ngưng hoạt động, kể cả các lò phản ứng 1,2 và 3 của nhà máy điện Fukushima 1 (do công ty Tokyo Electric Power Co quản lý cách Tokyo 250 km) bị sập tòa nhà chứa nó. Các lò phản ứng 4, 5, 6 của Fukushima 1 vì đang kiểm tra định kỳ nên không hoạt động. 5 lò phản ứng còn lại là của Fukushima 2. Cơ quan An Toàn Năng lượng và Hạt nhân Nhật Bản (Nisa) cho biết, một lò phản ứng Boiling Water Reactor (BWR) của Fukushima 1 đã mất khả năng làm nguội sau động đất. Người ta lo sợ là sẽ xảy ra một thảm họa “meltdown” (từ để chỉ khi các lõi chứa uranium trong lò phản ứng tan chảy).


Lò phản ứng Boiling Water Reactor

    Lõi của lò phản ứng cũng giống như lõi điện nhúng chìm trong ấm điện. Lõi rất nóng, nước chung quanh làm nguội sẽ biến thành hơi nóng để quay turbine phát điện. Nếu nước ngừng tuần hoàn là có vấn đề, lõi sẽ nóng hơn nữa với nhiều hơi nước phát sinh. Hơi nước tạo áp lực khổng lồ bên trong thùng chứa lớn được khằng kín của lò phản ứng (Hiểu rõ nguy cơ này, ngay sau trận động đất chính, khí và hơi nước mang phóng xạ đã được cho thoát ra một phần từ nhiều lò phản ứng của cả Fukushima 1 và 2 nhằm giảm áp lực tích lũy bên trong. Nước biển và boron được bơm vào vị trí để hạ thấp nhiệt độ). Khi lõi quá nóng nó sẽ tan chảy và một số thành phần sẽ phát hỏa. Trong trường hợp tệ nhất, lõi tan chảy qua đáy của thùng chứa, chảy ra nền của lớp vỏ bọc khằng kín được thiết kế sao cho phóng xạ không lọt ra bên ngoài. Trên nguyên tắc là thế, nhưng không chuyện gì không thể xảy ra. Động đất đã đóng tự động 3 lò phản ứng của Fukushima 1, nhưng đồng thời nó cũng cắt điện của hệ thống bơm nước liên tục vào bồn chứa. Máy phát điện diesel khởi động để thay thế nhưng không hiểu sao nó làm việc chốc lát lại ngưng. Điều này có nghĩa là một trong những phương án an toàn nhiều lớp đã không làm việc.

   Nỗi lo cuối cùng mà Phong trào chống hạt nhân gọi là “Triệu chứng Trung Hoa” (China Syndrome) là lớp vỏ ngoài của thùng chứa lõi không chống chỏi được thép tan chảy, để thép mang phóng xạ đi qua nó thấm vào lòng đất. Nhưng trường hợp nhà máy Three Mile Island cho thấy lo lắng này đã không xảy ra (tại Chernobyl, lò phản ứng thiết kế không an toàn đã đưa phóng xạ vào không khí, chứ không phải qua đáy thùng chứa lõi).


Kiểm tra phóng xạ

    Ngày 11.3, tức một ngày sau động đất, một vụ nổ lớn đã phá hủy tòa nhà chứa lò phản ứng khiến 4 công nhân bị thương. Dù chính phủ Nhật khẳng định lò phản ứng vẫn còn nguyên bên trong bồn chứa thép, nhưng đã phát hiện được hoạt chất phóng xạ caesium và iodine bên ngoài. Ngày 12.3, chính quyền cho biết mức phóng xạ đang giảm, “meltdown”, nếu xảy ra, sẽ không ảnh hưởng đến những người sống ngoài vùng bán kính 10 km. Nhưng tính đến ngày 13.3, khoảng 200.000 người đã được di tản khỏi khu vực bán kính 20 km chung quanh nhà máy điện bị thiệt hại. Cảnh sát lập chốt chặn cách Fukushima 1 đến 60 km. Thủ tướng Nhật Naoto Kan công bố tình trạng khẩn cấp ở hai nhà máy Fukushima 1 và 2 khi các kỹ sư đang chật vật đánh giá mức độ thiệt hại.

 

   Dù meltdown không nhất thiết sẽ dẫn đến thảm họa lớn, vì lò phản ứng nước nhẹ không bị nổ ngay cả khi nó quá nóng, nhưng ông Walt Patterson thuộc viện nghiên cứu Chatham House ở Luân Đôn cảnh báo là một thảm họa Chernobyl khác có thể xảy ra. Sáng 13.3, mối quan tâm gia tăng về sự an toàn của lò phản ứng số 3 tại nhà máy Fukushima 1 sau khi công ty Tokyo Electric Power (Tepco) khẳng định hệ thống làm lạnh khẩn cấp của nó cũng bị hỏng, khiến áp lực trong thùng chứa lõi tăng nhanh. Ông Yukio Edano, phát ngôn viên của chính phủ Nhật cho biết đã tiến hành hoạt động giảm áp như ở lò số 1.

    Về tình hình nhiễm phóng xạ, hãng tin Kyodo trích lời Tepco ước tính mức phóng xạ đã vượt quá giới hạn cho phép đến vài lần. Một viên chức cơ quan an toàn hạt nhân Nhật Bản xác nhận đã phát hiện ít nhất 15 người ở một bệnh viện gần nhà máy bị nhiễm phóng xạ, nhưng chính quyền địa phương đưa ra con số này trên 160. Chính quyền kêu gọi dân chúng bình tĩnh và chuẩn bị phát “iodine ổn định” để giải nhiễm cho những người bị ảnh hưởng.

TRIỆU CHỨNG BỊ NHIỄM PHÓNG XẠ VÀ NHỮNG BƯỚC TỰ BẢO VỆ

    Ảnh hưởng sức khỏe ngay sau khi nhiễm phóng xạ gọi là bệnh do phóng xạ (radiation sickness) với nhiều triệu chứng. Triệu chứng đầu tiên là buồn nôn và ói mửa. Sau đó là tiêu chảy, nhức đầu và sốt. Tiếp theo là giai đoạn giảm nhẹ nhưng vài tuần sau sẽ xuất hiện các triệu chứng mới nghiêm trọng hơn. Mức nhiễm xạ càng cao càng dễ bị tổn thương các cơ quan nội tạng. Nhiễm phóng xạ cấp độ 4 gray sẽ làm tử vong hơn phân nửa thanh niên khỏe mạnh bị nhiễm (xạ trị ung thư có cấp độ phóng xạ sử dụng từ 1-7).
   Ngay khi nghi nhiễm xạ, hành động đầu tiên là cởi tất cả những gì dính trên người rồi tắm rửa bằng xà phòng với nước. Thuốc được dùng để tăng sản xuất hồng cầu bù đắp lại các thiệt hại trong tủy xương và giảm nguy cơ viêm nhiễm nặng hơn do tổn thương hệ miễn dịch. Có những thuốc đặc trị có thể giúp giảm thiệt hại cho nội tạng vì phóng xạ. Người dân cũng không được ăn thức ăn trong vùng bị nghi nhiễm xạ, để iodine không xâm nhập cơ thể. Sau thảm họa Three Mile Island ở Mỹ năm 1979 và Chernobyl ở Ukraine năm 1986, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận được sự gia tăng số ca ung thư thyroid ở trẻ em tại gần khu vực thảm họa do iodine tích lũy trong thận. Nạn nhân được cho dùng iodine ổn định là để ngăn cản cơ thể hấp thu “iodine phóng xạ”.


Cảnh hoang tàn

Sóng thần, tử thần đi kèm theo động đất
    Lòng can đảm, sự bình tĩnh và kỷ luật của người Nhật là những gì thế giới thấy rất rõ qua các phương tiện truyền thông đại chúng. Các hoạt động cảnh báo được phối hợp nhịp nhàng trên mọi phương tiện truyền thông trong từng giây, và lực lượng phòng vệ được huy động ngay mà không cần chờ sự cho phép. Người Nhật nào cũng biết không sớm thì muộn áp lực từ các vỉa địa tầng nằm sâu dưới lòng đất sẽ đạt đến mức làm cho chúng xô đẩy lẫn nhau gây ra động đất và sóng thần. Người dân từ nhỏ đến lớn đều được học những bài học căn bản và tập dượt phòng chống động đất thường xuyên. Bất cứ một căn phòng chung nào cũng được chuẩn bị sẵn nơi trú ẩn phòng khi động đất xảy ra. Văn hóa Nhật có truyền thống sống chung với thiên tai. Bằng chứng là không lâu sau động đất, sinh hoạt tại thủ đô Tokyo đã trở lại gần như bình thường, dù người dân không hề thờ ơ với nỗi đau của đồng bào.

   Sau trận động đất Kanto năm 1923 làm chết hơn 140.000 người, người Nhật thường xây nhà gỗ bằng vật liệu nhẹ để chống động đất, nhưng tháng 3.1945, khi máy bay B29 của Mỹ ném bom thủ đô Tokyo thì chính những ngôi nhà này làm mồi cho lửa giết chết hơn 100.000 người. Chỉ cần 30 giây báo trước là người Nhật có thể làm xong những hướng dẫn cơ bản như tắt đèn, tắt bếp, mặc áo và khăn trùm đầu chống cháy để vào nấp dưới gầm bàn đặc biệt hoặc những nơi an toàn khác, nhưng tất cả những động thái này vẫn không thể giúp họ an toàn trước những trận động đất lớn và những thảm họa sau nó. Phần lớn người chết là do sóng thần sau động đất.

 

   Từ Tsutami (sóng thần) phát sinh từ Nhật Bản. Nó dùng để chỉ một loạt con sóng lớn từ biển tràn vào bờ mà độ cao không đoán trước được và con sóng đầu tiên không phải là sóng lớn nhất với thời gian giữa các con sóng là từ 5 phút đến 1 giờ. Nhiều thành phố và làng mạc ven biển bị sóng thần tàn phá. Tại Sendai thành phố thủ phủ của tỉnh Miyagi gần trung tâm động đất nhất, có nhiều container khổng lồ bị sóng đập vào các tòa nhà và lửa bốc cháy tại nhiều nơi gần cảng. Có hơn 300 xác tìm thấy ở đây. Thành phố Rikuzentakada (23.000 dân) thuộc tỉnh Iwate bị thiệt hại nặng và gần như bị nhấn chìm dưới mặt nước. Có 400 xác tìm thấy ở đây.

   Một con tàu lớn bị sóng thần đưa lên bờ tại thành phố Kesennuma (74.000 người) thuộc tỉnh Miyagi. Ở cảng Minamisanriku (17.000 dân) thuộc tỉnh Miyagi, nơi sóng thần càn quét nhanh và chôn vùi thành phố dưới bùn nhão, có 10.000 cư dân không biết ra sao, vì không có trong danh sách sơ tán. 90% nhà cửa tại ba cộng đồng ven biển của thành phố Futaba bị sóng thần cuốn trôi. Có 4 chuyến xe lửa chạy giữa hai tỉnh Miyagi và Iwate chưa rõ số phận ra sao.

   “Sóng thần tiến đến rất nhanh - Koichi Takairin, một tài xế xe tải 34 tuổi nói – Những chiếc xe hơi nhỏ trôi đầy quanh tôi”. Hàng chục cộng đồng ven biển Thái Bình dương cũng bị thiệt hại bởi sóng thần. Trung tâm cảnh báo sóng thần The Pacific Tsunami Warning Center ở Hawaii cho biết sóng thần ảnh hưởng đến cả Nga, Guam, Đài Loan, Philippines, Marshall Islands, Marcus Island, Indonesia, Papua New Guinea, Nauru, Micronesia và Hawaii. Sóng thần lan đến cả miền tây nước Mỹ.


Cứu nạn


Những khu vực bị ảnh hưởng động đất

    Thảm họa sóng thần tại Nhật Bản cho thấy, ngay cả một nước rất giàu cũng khó lòng đối phó thành công với tsunami dù đã chuẩn bị trước. Tiến sĩ Tiziana Rossetto, chuyên viên động đất tại trường University College London nói, người ta chỉ có thể làm giảm thấp nhất mức thiệt hại về tài sản và nhân mạng, chứ không thể loại bỏ hoàn toàn tác hại của sóng thần. Ví dụ như xây dựng các tòa nhà chịu đựng được lực càn quét của sóng; phát triển hệ thống cảnh báo sớm cùng với các chương trình giáo dục công chúng và chiến thuật di tản bài bản. Hệ thống cảnh báo sớm làm việc tốt hay không là còn tùy vào sóng thần ở xa hay gần đất liền.

   Trận động đất vừa qua tại Nhật Bản ở quá gần bờ biển và di chuyển với tốc độ từ 700-800 km/giờ, nên chính quyền chỉ có từ 5-10 phút để cảnh báo người dân. Vì vậy ý thức cảnh giác, chuẩn bị trước của người dân là hết sức cần thiết, để khi có báo động sóng thần là có thể sơ tán ngay lập tức. Tại Hawaii (Mỹ) có cả bản chỉ dẫn những lộ trình an toàn nhất khi xảy ra sóng thần. Tại Nhật cũng có bản hướng dẫn các điểm cao để người dân đến ẩn náu khi sóng thần gần ập đến. Các đê chắn được dựng lên tại những khu vực chiến lược như hải cảng để hạn chế sức tàn phá của sóng thần.

   Tiến sĩ Gopal Madabhushi thuộc đại học Cambridge, người từng nghiên cứu về thảm họa sóng thần tại Indonesia, Thái Lan, Sri Lanka cho rằng, việc mở hết cửa nẻo tòa nhà cho nước đi qua các cửa sổ của kiến trúc tốt hơn là đóng chúng lại (dĩ nhiên là sau khi đã di tản người), vì làm vậy là tạo ra lực cộng dồn xô ngã cả tòa nhà. “Những tòa nhà cao tầng tại Hawaii xây kiên cố nhưng hai tầng dưới thông thoáng như một bãi đậu xe, để nước đi qua dễ dàng khi có sóng thần” – Madabhushi nói.

TRUNG NGUYÊN
(Tổng hợp: New York Times, Japan Times, Washington PostCNN 3.2011)

Cập nhật bởi: AlphaCMS


Các tin khác cùng chuyên mục - Báo Đất Mũi Cuối Tuần


Tham gia bình luận


» Đầu trang

Kết nối với chúng tôi

Mới cập nhật

Quảng cáo trên các ấn phẩm báo in sẽ được miễn phí Quảng cáo trên website.

www.datmuicuoituan.vn

www.dienanhviet.net.vn

www.cohoivang.net.vn